کارنامه نويسنده    پيامهای نوين    پرسش و پاسخ    کتابها    داستان-شعر-مقاله-ترجمه    تالار گفتگو    بخش دانمارکی    برگ نخست   

عنوان:                              
پرسش شما:
نام:       ای.ميل / وب لاگ / وب سايت:
* * *

   ارزان بودن و ارزانی کردن 26-03-2005 شنبه ۶ فروردين ۱۳۸۴  


پرسش علی
اگر مائليد و زحمتتان نمی شود تفاوت ميان *ارزان بودن* و *ارزانی کردن* را توضيح دهيد؟

پاسخ:

پرسش شما، پاسخِ پیچیده ی دستورزبانی ای را در بر دارد که آن را بصورت ساده در اینجا می آورم:

"ارزان بودن" و "ارزانی کردن" هر دو مصدر های مرکب هستند که معمولاً از دو، و یا چند واژه ترکیب می شوند. دیگر می توان "شنا کردن"، "سخن گفتن" و یا "به یاد آوردن" را مثال زد.

در واقع "ارزان بودن" مصدر لازم است برای اینکه احتیاج به یک مفعول ندارد و می توان گفت که فعل، حالتِ انجام دادن کارِ بی حرکتی را توصیف می کند؛ یعنی "ارزان است" و یا "ارزانی است".

"ارزان بودن" از صفتِ "ارزان" و مصدر لازمِ "بودن" تشکیل شده است و جمعاً به این معنی است: بها و یا قیمت چیزی که کم و ارزان است و شاید قابل خرید باشد.
------------------------------

"ارزانی کردن" مصدر متعدی است. این مصدری است که همیشه همراه با یک مفعول می آید و حالت انجام گرفتن کاری و یا حرکتی را هم توصیف می کند. یعنی "چیزی" باید با حالت "انجام گرفتن حرکتی" بر شخصی "ارزانی گردد"، بخشیده شود و یا پیشکش شود.

نشان های "آن-دن" و "آن-یدن" که در زبان فارسی برای ساختن مصدر متعدی معمول است در "ارزانی کردن" به صورت "ارزانیدن" و یا "ارزاندن" در نمی آید و به جای آن از مصدر "کردن" استفاده می شود که همان معنی را دارد. مثلاً "کشاندن" یا "کشانیدن" مثالی است که در زبان فارسی موجود است و به معنی "در حالتِ کشیدنِ چیزی" است.

"ارزانی کردن" هم از دو بخش تشکیل شده است. "ارزانی" اسم مصدر است، و تنها به این شکل معنی "ارزان بودن" را هم می دهد. اما همراه با "کردن" که با توضیح بالا همان مصدر متعدی است تنها به معنی "پیشکش کردن چیزی به کسی" استفاده می گردد. و همچنین "ارزانی داشتنِ چیزی به کسی" هم می توان گفت.

واژه ی "ارزانی" در زبان فارسی با معنی "شایسته"، "لایق" و حتی "درویش" هم وجود دارد که بسیار کم به این معنی استفاده می گردد.

"ارزانی" بعنوان اسم مصدر در زبان پهلوی ”arzanik” است.

به این دلیل "ارزان بودن" و "ارزانی کردن" هیچ رابطه ی خاصی با یکدیگر ندارند!

آرش شریف زاده عبدی