گفتاری بر رُمان فلسفی "از بهشت تا بهشت" (مروری
در اندیشه فلسفی)
نویسنده: فریدون شایان، نشر کتاب ارزان، سوئد
چاپ نخست 2004/1383، 230 صفحه، شماره شابک 9-1-975187-91
از: آرش شریف زاده عبدی 19/11/2004 کپنهاگ
کتاب مذکور از کتابهای بسیار جالبی است
که اخیراً به زبان فارسی خواندهام. یک رمان فلسفی که نظیر
آن در ادبیات فارسی کمیاب است.
عموی
سالخورده ی پسر دانشجویی (فریدون) در هنگام مسافرت، گفتگوی
فلسفیای را با او آغاز میکند. اشخاص دیگری هم از
جمله هوشنگ (دوست فریدون) که پزشک است در این مسافرت همراه آنان در این
گفتگو شرکت دارد.
در هنگام گذر
از کوه و دشتها رمان فلسفی ما بصورت پرسشهایی در میآید
که عمو با کمال میل سخنگوی آنها است.
طبیعی
است که در این داستان ما با مروری از تاریخ فلسفه ی جهان
غرب سروکار داریم. توضیحات، از فیلسوفان پیشافلاطونی
شروع شده، با فیلسوفان سده ی اخیر به اتمام میرسد. بطور
خلاصه داستان بازگوکننده ی اندیشه ی متفکرانی است چون
پارمینه و هراکلیت (و کمی از دید تطبیقی دین
بودا و هند باستان)، سقراط، افلاطون و ارسطو - انقلاب فرانسه - تا دیدرو،
هگل، مارکس و انگلس و هایدگر...
در جریان
داستان، شخصیتهای زنده ی رمان گهگاهی درباره ی
خود هم سخنانی میگویند و به خواننده اجازه میدهند تا از
بحر سنگین مسائل فلسفی این رمان بیرون آمده، نفسی
تازه کند.
در پایان
داستان، فریدون در خواب(؟!) شاهد دادرسی عموی خود در دادگاهی
است که سرانجام، تبرئه شدن او را در بر دارد. بنظر من این قسمت کمی با
شتاب نوشته شده است و با مقایسهای حتی شتابزده میتوان
گفت که ماجرای دادرسی سقراط در یونان باستان بایستی
جالبتر بوده باشد.
در ادامه ی
داستان، فریدون هم پس از 230 صفحه فلسفهبافیهای عمو، درِ خانه
را بروی تهمینه میگشاید.
در بخشی
از داستان که در پشت جلد کتاب آمده است میخوانیم: "...سپس (فریدون)
به ژرفائی در چشمان تهمینه نگریست، گویا میخواست
در سیاهی چشمانش تاثیر حرف خود را کشف کند."
همانطور که در ابتدا گوشزد شد در ادبیات فارسی
برای نوجوانان کتابهای پیشدانشگاهی جالبی وجود
ندارد تا جوانان را با نثر ساده ی
ادبی/فلسفی تحریک کرده نصبت به تفکر فلسفی علاقهمند و
آشنا کنند. البته خوانندگان در همه ی سنین میتوانند از این
نوع کتاب ها بهره بگیرند.
در رابطه با
همین بحث، اخیراً کتاب جالب دیگری خواندهام درباره ی آخرین کشفیات نظریه
ی فیزیک کوانتوم بعنوان: Mr. Tompkins In Wonderland نوشته ی George Gamow یکی از شاخصترین
فیزیکدانان سده ی پیش که همچنین با نثر بسیار
سادهای در ماجرای آقای تامپکینس پیامدهایِ
تئوریِ فلسفیِ فیزیکِ کوانتوم (از جمله شناخت پیوستار
زمانی-مکانی، نظریه ی نسبیت و حدود قانون
علیت) را در زندگی روزمره ی انسان مدرن مورد بررسی قرار میدهد.
(چاپ Cambridge University Press 1965 با مقدمه ی Niels Bohr).
بعنوان یک خواننده ی جدی میتوانم
تکیه ی نویسنده به فیلسوفان آلمانی را یکی
از کمبودهای این کتاب بدانم. چرا که من ردپایی مثلاً از فیلسوفان
انگلیسی مانند دیوید هیوم، جان لاک و جورج برکلی
را در این بحث نمیبینم. و عنوان ثانی کتاب میبایست
"مروری در اندیشه فلسفی غرب" نامگذاری میشد
و نه تنها "مروری در اندیشه فلسفی". چه خوب بود اگر
طرح روی جلد کتاب – شاید افلاطون؟ - نیز معرفی میشد.
با آرزوی موفقیت برای آقای شایان
در ادامه ی کارهای فرهنگیشان.